નેપાળ હાલમાં રાજકીય સંકટના સૌથી ગંભીર સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. એક તરફ પ્રધાનમંત્રી કેપી શર્મા ઓલીએ રાજીનામું આપ્યું છે, બીજી તરફ દેશભરમાં યુવાનો દ્વારા ચલાવાતું ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન સતત ઉગ્ર બનતું જઈ રહ્યું છે. સવાલ એ છે કે આ આંદોલન માત્ર રાજકીય અસંતોષનું પ્રતિબિંબ છે કે પછી નવી પેઢીનો એક સશક્ત ક્રાંતિસ્વર?
પરિસ્થિતિની શરૂઆત – યુવાનોની ઉઠાણ
છેલ્લાં ઘણા વર્ષોથી નેપાળમાં ભ્રષ્ટાચાર, પરિવારવાદ અને સત્તાનો દુરુપયોગ લોકોના મનમાં ઉગ્ર અસંતોષ પેદા કરી રહ્યો હતો. યુવાનો ખાસ કરીને આ સ્થિતિથી સૌથી વધારે પ્રભાવિત થયા હતા, કારણ કે તેમની મહેનત છતાં યોગ્ય તકો મળતી ન હતી.
આ અસંતોષે હળવેથી સોશિયલ મીડિયા પર અભિવ્યક્તિનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. ફેસબુક, ટ્વિટર (હવે X), ઈન્સ્ટાગ્રામ જેવી સાઇટ્સ પર યુવાનો ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ ખુલ્લેઆમ પોસ્ટ્સ કરવા લાગ્યા. સરકારને લાગ્યું કે આ અવાજ તેના વિરોધમાં જનઆંદોલન ઉભું કરી શકે છે. તેથી જ સરકારે મોટાભાગના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો.
સરકારની ભૂલ – ડેટાને રોકવાનો પ્રયાસ
આજના યુવાનો માટે ડેટા એ જ સાચો આહાર છે. જેમ ઘરમાં આટા વગર ભોજન અધૂરૂં લાગે છે, તેમ યુવાનો માટે ડેટા વગરનું જીવન અધૂરું લાગે છે.
સરકારે જ્યારે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો, ત્યારે એણે વાસ્તવમાં યુવાનોના જીવનમાંથી તેમના “આહાર” છીનવી લીધા.
આ નિર્ણયે આગમાં ઘી રેડવાનું કામ કર્યું અને યુવાનો વધુ ઉગ્ર બન્યા.
યુવાનોનો સંગઠિત આંદોલન
યુવાઓએ પરિવારવાદ અને ભ્રષ્ટાચાર સામે અવાજ ઉઠાવવાનું નક્કી કર્યું.
રસ્તાઓ પર હજારોની સંખ્યામાં ભીડ જોવા મળી.
વિદ્યાર્થીઓ, નોકરીયાત, ઉદ્યોગકાર – તમામ વર્ગના યુવાનો એક જ ઝંડા હેઠળ એકઠા થયા.
તેમનું એક જ માંગણું છે – ભ્રષ્ટાચારનો અંત અને રાજકીય પરિવારોના દબદબાને ખતમ કરો.
સોશિયલ મીડિયા પર લડત ચાલુ
સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધ હોવા છતાં, એક પ્લેટફોર્મ – TikTok – હજી પણ ખુલ્લું છે. કારણ કે TikTok એ સરકારના નિયમોને માન્યતા આપી દીધી છે.
યુવાનો એ જ પ્લેટફોર્મ પરથી પોતાના વિચારો, વિડિઓઝ અને સંદેશા જનતા સુધી પહોંચાડી રહ્યા છે.
ત્યાં અનેક હેશટેગ્સ ટ્રેન્ડ થઈ રહ્યા છે, જેમ કે:
#SayNoToCorruption
#GenZProtestNepal
#BabiesOfNepal
આ હેશટેગ્સ હેઠળ રાજકારણીઓના સંતાનોની વૈભવી લાઈફસ્ટાઈલ અને સામાન્ય જનતાની કઠિન પરિસ્થિતિની તુલના કરતી વિડિઓઝ વાયરલ થઈ રહી છે.
પરિવારવાદ – સમસ્યાની જડ
નેપાળની રાજનીતિમાં પરિવારવાદ (નેપોટિઝમ) એટલો ઊંડે સમાયો છે કે મોટા નેતાઓના સંતાનોને જ મુખ્ય પદો પર સ્થાન મળે છે.
કાબિલ અને મહેનતુ યુવાનોને તકો મળતી નથી.
રાજનીતિમાં પ્રવેશ કરવા માંગતા નવા ચહેરાઓને અવરોધનો સામનો કરવો પડે છે.
આ જ કારણ છે કે યુવાઓએ હવે પોતે જ અવાજ ઉઠાવવા નિર્ણય કર્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય અસર
ત્રિભુવન આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ બંધ થતાં તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સ રદ્દ થઈ ગઈ છે.
હજારો પ્રવાસીઓ, ખાસ કરીને ભારતીય યાત્રાળુઓ, કાઠમંડુ અને પોખરામાં ફસાયા છે.
ભારત સહિત અનેક દેશોએ પોતાના નાગરિકોને હાલ નેપાળ ન જવાની સલાહ આપી છે.
સરહદી પરિસ્થિતિ
ભારત-નેપાળ સરહદો પર કડક ચેકિંગ ચાલુ છે.
સોનૌલી બોર્ડર સંપૂર્ણ બંધ છે અને ત્યાં હજારો ટ્રકો ફસાયા છે.
આવશ્યક ચીજવસ્તુઓનો પુરવઠો ખોરવાયો છે.
ભારત પર અસર
આંદોલનનો સીધો પ્રભાવ ભારતમાં પણ જોવા મળી રહ્યો છે.
વેપારમાં અવરોધ – FMCG કંપનીઓ જેમ કે ડાબર, ITC, બ્રિટાનિયા વગેરેને મુશ્કેલીઓ.
પ્રવાસન પર ફટકો – હજારો ભારતીય યાત્રાળુઓ ફસાયા.
સરહદે ટ્રકો અટકતાં આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થવાની સંભાવના.
વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ
વિશ્વભરમાં નેપાળની ઘટનાઓ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલી ચળવળને કારણે આંદોલન વૈશ્વિક મિડિયા હેડલાઇન બની ગયું છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે સરકારને શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ લાવવા અપીલ કરી છે.